BOTSCHAFT FÜR DIE WOCHE - MEDYTACJA TYGODNIA
P. Dr. Teodor Puszcz SChr
 


 
»Ich nähre euch mit dem,
wovon ich mich selbst ernähre.«

»...inde pasco, unde pascor...«

Augustinus Aurelius, Sermo 339, 4

 
»Karmię was tym,
czym sam żyję.«
 
 


Flucht nach Ägypten.
Die Geburtsfassade der Sagrada Familia in Barcelona

Hl. Josef – 19.03.

Wie hl. Maria, so auch der hl. Josef wird in der Kirche mit dem Hochfest geehrt. Der Bräutigam der Jungfrau Maria wird in den Evangelien sehr wenig erwänt und kein Wort von ihm aufgeschrieben. Für das Hochfest wurden zwei Perikopen zur Auswahl vorgeschlagen: Josef wird das Geheimnis der Menschwerdung offenbart (vgl. Mt 1, 16. 18-21. 24a) und der zwölfjährige Jesus im Tempel (vgl. Lk 2, 41-51a). Die erste Perikope, bei der wir heute bleiben, besteht aus drei Fragmenten. Zuerst lesen wir: Jakob war der Vater von Josef, dem Mann Marias; von ihr wurde Jesus geboren, der Christus (der Messias) genannt wird (Mt 1, 16). Danach berichtet Matthäus von den Zweifeln Josefs und von seinem ersten Traum (vgl. Mt 1, 18-21). Der letzte Satz des Evangeliums lautet: Als Josef erwachte, tat er, was der Engel des Herrn ihm befohlen hatte (Mt 1, 24a).

Vom Leben Josefs weißt man nicht viel. Er war Sohn eines Jakob aus dem Stamm Davids und arbeitete in Nazareth als Zimmermann. Nach jüdischem Recht ist die Verlobung mit Miriam ein gültiges Eheversprechen. Im Evangelium nach Matthäus wird berichtet, dass Josef Maria heimlich verlassen will, als sie schwanger wird. In einem Traum wird ihm aber befohlen, bei seiner Verlobten zu bleiben und dem Kind den Namen Jesus geben (vgl. Mt 1, 20-21). Nur Evangelist Lukas berichtet von der Reise Josefs mit Maria in seine Heimatstadt Bethlehem, wegen der vom Kaiser Augustus angeordneten Volkszählung. Hier kommt dann Jesus zur Welt. In einem weiteren Traum wird Josef angewiesen, mit Maria und Jesus nach Ägypten zu fliehen, weil Herodes der Große den Messias umbringen lassen will (vgl. Mt 2, 13-15). Nach dem Tod des Herodes hat Josef schon wieder einen Traum und erfährt von dem Tod des grausamen Herrschers und zieht die Familie nach Nazareth in Galiläa (vgl. Mt 2, 19-23). Josef ist vermutlich noch bei der Beschneidung Jesu dabei, reist später mit seiner Familie nach Jerusalem und muss hier den 12-jährigen Jesus suchen, der im Tempel predigt. Nach dieser Episode wird Josef im Neuen Testament nicht mehr erwähnt; dies hat zu der Vermutung geführt, er sei noch vor Beginn des öffentlichen Wirkens Jesu um 30 n. Chr. gestorben.

Die Flucht nach Ägypten bleibt eine der wenigen Szenen, die mit Josef verbunden sind, aber dafür sehr charakteristisch für seine Person. Antoni Gaudí (1852-1926), der die Sagrada Família in Barcelona ab 1882 bis zu seinem Tod immer wieder durch eigene Projekte ausdachte und auch aufgebaut hatte, hat ein monumentales Werk Gott zu Ehren und den Menschen zum Bewundern geschenkt. In der Geburtsfassade sind drei Portale zu bestaunen: links das Portal der Hoffnung, in der Mitte das Portal der Liebe und rechts das Portal des Glaubens. Gerade im Portal der Hoffnung hat Gaudí gegenüber dem Mord der unschuldigen Kinder die Flucht nach Ägypten vorgesehen. Die beiden Gruppen flankieren die mittlere Szene: Josef mit Jesusknaben und der verletzten Taube. Links flüchtet die Heilige Familie nach Ägypten, um dem Tode Jesu durch die Hände der Soldaten des Herodes zu entgehen. Ein entschlossener Engel zieht den Esel, auf dem die Jungfrau mit dem Kind im Arm sitzt. Der Engel hat keine Flügel, wie alle Engel im ganzen Bau Gaudís. Neben dem Esel geht Josef. Auf dem Boden sind ein paar Gewächse zu sehen. Der Meister konzentrierte sich dabei nur auf das Wesentlichste.

Papst Benedikt XVI. geht in seinem Jesus-Buch auf die Flucht nach Ägypten folgenderweise: In einer ganz anderen Zielrichtung hat freilich auch Matthäus die Mose-Geschichte aufgenommen, um von ihr her die Deutung des ganzen Geschehens zu finden. Er sieht den Schlüssel zum Verstehen in dem Prophetenwort: „Aus Ägypten habe ich meinen Sohn gefunden“ (Hos 11, 1). Hosea erzählt die Geschichte Israels als eine Liebesgeschichte Gottes mit seinem Volk. Die Zuwendung Gottes zu Israel wird hier allerdings nicht im Bild der bräutlichen Liebe, sondern in dem der Liebe der Eltern dargestellt: „Darum erhält Israel auch den Titel ͵Sohnʹ … im Sinne einer Adoptivsohnschaft. Die Grundtat der Vaterliebe ist die Befreiung des Sohnes aus Ägypten“ (Deissler, S. 50). Für Matthäus spricht der Prophet hier von Christus: Er ist der „wahre“ Sohn. Ihn liebt der Vater, und ihn ruft er aus Ägypten. Für den Evangelisten beginnt die Geschichte Israels noch einmal und neu mit der Heimkehr Jesu aus Ägypten ins Heilige Land. Die erste Heimholung aus dem Land der Knechtschaft war freilich in vieler Hinsicht gescheitert. Bei Hosea ist die Antwort auf den Ruf des Vaters das Weglaufen der gerufenen: „Je mehr ich sie rief, desto mehr liefen sie von mir weg“ (11, 2). Dieses Weglaufen vor dem Ruf der Befreiung führt zu einer neuen Knechtschaft: „Doch er muss wieder zurück nach Ägypten, Assur wird sein König sein; denn sie haben sich geweigert umzukehren“ (11, 5). So ist Israel gleichsam immer noch und immer wieder in Ägypten. Mit der Flucht nach Ägypten und mit seiner Heimkehr ins Gelobte Land schenkt Jesus den endgültigen Exodus. Er ist wirklich der Sohn. Er wird nicht davonlaufen vor dem Vater. Er kommt nach Hause und führt nach Hause. Immer ist er auf dem Weg zu Gott und führt damit aus der Entfremdung in die Heimat, ins Eigentliche und Eigene. Jesus, der wahre Sohn, ist in sehr tiefem Sinn selbst in die „Fremde“ gegangen, um uns alle der Entfremdung heimzuführen (Jesus von Nazareth. Prolog. Die Kindheitsgeschichten, S. 118-119).

Jesus, du bist einer von uns Menschen.
Jesus, du hast in der Fremde gelebt.
Jesus, du befreist uns aus der Entfremdung.

Św. Józef – 19.03.

Kościół w randze uroczystości czci zarówno Najświętszą Maryję Pannę jak i św. Józefa. Oblubieniec Panny Maryi jest bardzo mało wspominany w Ewangeliach i nie zapisano żadnego jego słowa. Na uroczystość zaproponowano dwie perykopy do wyboru: Józef poznaje tajemnicę Wcielenia (por. Mt 1, 16. 18-21. 24a) oraz dwunastoletni Jezus w świątyni (por. Łk 2, 41-51a). Pierwsza perykopa, przy której chcemy dzisiaj pozostać, składa się z trzech fragmentów. Najpierw czytamy: Jakub zaś był ojcem Józefa, męża Maryi, która urodziła Jezusa, zwanego Chrystusem (Mt 1, 16). Potem Mateusz opowiada o wątpliwościach Józefa i o jego pierwszym śnie (por. Mt 1, 18-21). Ostatnie zdanie Ewangelii brzmi następująco: Gdy Józef zbudził się, uczynił tak, jak mu nakazał anioł Pański (Mt 1, 24a).

O życiu Józefa jest niewiele wiadomo. Był synem Jakuba z pokolenia Dawida i pracował w Nazarecie jako cieśla. Według prawa żydowskiego zaręczyny z Miriam są obowiązującym przyrzeczeniem małżeństwa. W Ewangelii św. Mateusza, zapisano, że Józef chce opuścić potajemnie Maryję, gdy stała się brzemienną. We śnie zostaje mu polecone, żeby pozostał przy swojej narzeczonej, a Dziecięciu ma dać imię Jezus (por. Mt 1, 20-21). Tylko Ewangelista Łukasz opowiada o podróży Józefa z Maryją do rodzinnego miasta Betlejem, z powodu zarządzonego przez cesarza Augusta spisu ludności. Tutaj Jezus przyjdzie na świat. W kolejnym śnie Józef został pouczony, żeby uciekał z Maryją i Jezusem do Egiptu, gdyż Herod Wielki chce zabić Mesjasza (por. Mt 2, 13-15). Po śmierci Heroda Józef znów ma sen i dowiaduje się o śmierci okrutnego władcy i udaje się z rodziną do Nazaretu w Galilei (por. Mt 2, 19-23). Prawdopodobnie Józef jest jeszcze obecny przy obrzezaniu Jezusa, potem podróżuje ze swoją rodziną do Jerozolimy i musi szukać dwunastoletniego Jezusa, który naucza w świątyni. Po tym epizodzie Józefa już nie wspomina Nowy Testament. To doprowadziło do mniemania, że zmarł przed rozpoczęciem publicznej działalności Jezusa – ok. 30 r. po Chr.

Ucieczka do Egiptu pozostaje jedną z niewielu scen związanych z Józefem, ale za to bardzo charakterystyczną dla jego osoby. Antoni Gaudí (1852-1926), który Sagrada Família w Barcelonie od 1882 aż do swojej śmierci stale poprzez swoje projekty obmyśliwał i budował, stworzył monumentalne dzieło na chwałę Boga, a ludziom dla podziwiania. W fasadzie Narodzenia można podziwiać trzy portale: po lewo portal nadziei, w środku portal miłości i na prawo portal wiary. Akurat w portalu nadziei Gaudí obok Mordu niewinnych dzieci umieścił Ucieczkę do Egiptu. Obie grupy obramowują scenę środkową: Józefa z chłopcem Jezusem trzymającym skaleczonego gołębia. Po lewo Święta Rodzina ucieka do Egiptu, aby uniknąć śmierci Jezusa z rąk żołnierzy Heroda. Energiczny anioł ciągnie osła, na którym siedzi Dziewica z Dzieciątkiem na ręku. Anioł ten nie ma skrzydeł, jak wszystkie anioły w budowli Gaudí’ego. Obok osła idzie Józef. Na ziemi można dostrzec kilka roślin. Mistrz skoncentrował się tutaj na tym, co najważniejsze.

Papież Benedykt XVI w swojej książce o Jezusie odniósł się do Ucieczki do Egiptu w następujący sposób: Z zupełnie innej perspektywy także Mateusz nawiązał do historii Mojżesza, ażeby na jej podstawie znaleźć interpretację całego tego wydarzenia. Klucz do zrozumienia widzi w słowach proroka: „Syna swego wezwałem z Egiptu” (Oz 11, 1). Ozeasz opowiada historię Izraela jako historię miłości Boga i Jego ludu. Relacja Boga do Izraela jest tu ukazywana nie za pomocą obrazu miłości oblubieńczej, lecz obrazu miłości rodzicielskiej: „Dlatego Izrael otrzymuje też tytuł »Syna« […] w znaczeniu synostwa przybranego. Podstawowym aktem ojcowskiej miłości jest wyzwolenie syna z Egiptu” (Deissler 1981, s. 50). Według Mateusza prorok mówi tutaj o Chrystusie: On jest „prawdziwym” Synem. Jego kocha Ojciec i Jego wzywa z Egiptu. Zdaniem tego Ewangelisty od powrotu Jezusa z Egiptu do Ziemi Świętej historia Izraela rozpoczyna się ponownie i na nowy sposób. Pierwsze wezwanie do powrotu z kraju niewoli okazało się pod wieloma względami porażką. U Ozeasza odpowiedzią na wezwanie Ojca jest oddalanie się wezwanych: „Im bardziej ich wzywałem, tym dalej odchodzili ode Mnie” (Oz 11, 2). To oddalanie się od wyzwalającego wezwania prowadzi do nowej niewoli: „Wróci do ziemi egipskiej, Assur będzie mu królem, bo się nie chciał nawrócić” (Oz 11, 5). Dlatego Izrael jest jakby zawsze i ciągle na nowo w Egipcie. Przez ucieczkę do Egiptu i przez swój powrót do Ziemi Obiecanej Jezus dokonuje definitywnego exodusu. On jest prawdziwie Synem. On nie oddali się od Ojca. On wraca do domu i do domu prowadzi. Jest zawsze w drodze do Boga i przez to z obczyzny prowadzi do „ojczyzny”, do tego, co właściwe i własne. Jezus, Syn prawdziwy, w sensie bardzo głębokim sam udał się na „wygnanie”, ażeby wszystkich nas sprowadzić z obczyzny do domu (Jezus z Nazaretu. Dzieciństwo, s. 147-148).

Jezu, Ty jesteś jednym z nas ludzi.
Jezu, Ty żyłeś na obczyźnie.
Jezu, Ty wyzwalasz nas z wyobcowania.

 
 
Archiv - Archiwum
Counter