»Ich nähre mit dem,
wovon ich mich selbst ernähre.«

»...inde pasco, unde pascor...«

Augustinus Aurelius, Sermo 339, 4

 
»Karmię was tym,
czym sam żyję.«

BOTSCHAFT FÜR DIE WOCHE - MEDYTACJA TYGODNIA
P. Teodor Puszcz SChr

 
 

Kreuzigung (fol. 44v)

Darmstädter Heilsspiegel (um 1360), Universitäts- und Landesbibliothek in Darmstadt (Hs. 2505).
Quelle: Margit Krenn (Hrsg.). Heilsspiegel. Speculum humanae salvationis. Darmstadt 2006.

Christkönigssonntag

Ein Fragment der Leidensgeschichte nach Lukas (Lk 23, 35-43) ist zum Thema des heutigen Evangeliums. Eine Darstellung der Kreuzigung bietet das Darmstädter Speculum humanae salvationis (um 1360) an. Das „Heilsspiegel“ (Universitäts- und Landesbibliothek in Darmstadt, Hs. 2505) gehört wie die sog. Biblia pauperum der typologisch-didaktischen Literatur des Mittelalters an und durfte von Anfang an aus einer Kombination von Reimprosa und Bildreihen bestanden haben. Der Leitgedanke von Speculum sowie Biblia pauperum, ihrer Texte wie ihrer Bilder, ist die schon im Evangelium und bei Paulus vertretene Vorstellung, dass das Neue im Alten Testament vorgezeichnet sei und die alttestamentlichen Heilsversprechen erfüllt. Das Speculum verwendet zu einem Antityp jeweils drei Typen. Zwei Bildseiten mit 4 Bildern der aufgeschlagenen Handschrift folgen zwei Textseiten mit jeweils 50 Versen (34 Kapitel). Jede Bildseite besteht aus zwei Bildern. Oben links (a) befindet sich ein Bild aus dem Neuen Testament (Antityp) und unten auf der gleichen (b) sowie auf der nächsten Seite (c und d) jeweils Bilder aus dem Alten Testament, der Naturgeschichte, sowie Heiligenlegenden. Die Handschrift besteht aus 71 Pergamentblätter (350 x 200 mm) und ist modern foliiert (d.h. nur die Blätter sind nummeriert). Die Handschrift beinhaltet 68 ganzseitige, gerahmte und einmal horizontal unterteilte Miniaturen. Der Text ist in lateinischer Sprache geschrieben und es finden sich gelegentlich deutsche (niederrheinische) Spruchbänder.

Auf (fol. 44v) ist Jesus am Kreuz dargestellt worden und rechts von ihm Maria und links Johannes. Die Spruchbände mulier ecce filus tuus (Frau, siehe, dein Sohn! – Joh 19, 26) und Iohannes ecce mater tua (Johannes, siehe, deine Mutter! – Joh 19, 27) gehen von Jesus jeweils zu Maria und Johannes aus. Auf der rechten Seite ist ein weiterer Spruchband zu sehen mit den Worten: heli, heli lema sabachtani (Mein Gott, mein Gott, warum hast du mich verlassen – Mt 27, 46). Und auf der anderen Seite auf einem Spruchband die Worte: amen dico tibi hodie mecum eris [in paradiso] (Amen, ich sage dir: Heute noch wirst du mit mir im Paradiese sein – Lk 23, 43). Ein junger Mann gibt dem Gekreuzigten gerade einen Schwamm mit Essig auf einem Stock (vgl. Mt 27, 48). Die Tafel über dem Kopf Jesu mit den Worten in drei Sprachen Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum (Jesus von Nazareth König der Juden) ist hier nicht zu sehen. Auf beiden Seiten hat man die Schächer zusammen mit Jesus gekreuzigt. Die Tradition hat dem guten den Namen Dismas und dem schlechten Gesmas gegeben. Über dem guten Verbrecher wurde ein Engel und über dem schlechten ein Teufel dargestellt, die aus ihnen die Seele herausziehen. Lukas hat festgehalten, dass die dabei stehenden Leute, die führenden Männer des Volkes, die Soldaten und einer der Verbrecher verlachten und verspotteten Jesus und sogar verhöhnten ihn. Nur der zur Rechten Jesu gekreuzigte – so hat die christliche Tradition ihn immer dargestellt – ist anderer Meinung: „Uns geschieht recht, wir erhalten den Lohn für unsere Taten; dieser aber hat nichts unrechtes getan“ (Lk 23, 41) – sagt er. Und, wie das auf manchen Darstellungen zu sehen ist, neigt er sein Kopf und sagt: „Jesus, denk an mich, wenn du in dein Reich kommst“ (Lk 23, 42). Die Antwort lautet: „Amen ich sage dir: Heute noch wirst du noch mit mir im Paradies sein“ (Lk 23, 43). Vielleicht nur wenige haben diese volle Barmherzigkeit Worte Jesu wahrgenommen. Der hl. Paulus hat an die Korinther einmal folgendes geschrieben: „Wir verkündigen das Geheimnis der verborgenen Weisheit Gottes, die Gott vor allen Zeiten vorausbestimmt hat zu unserer Verherrlichung. Keiner der Machthaber dieser Welt hat sie erkannt; denn hätte einer sie erkannt, so hätten sie den Herrn der Herrlichkeit nicht gekreuzigt“ (1 Kor 2, 7-8). Am letzen Sonntag des liturgischen Jahres hören wir von der Weisheit Gottes. Die Lehre Jesu und seine Wundertaten, die er den Menschen schenkte, münden im Tode am Kreuz. Im menschlichen Verstehen das ist ein Ende, eine misslungene Karriere der Meisters. Doch dieser Tod ist die verborgene Weisheit Gottes – wie schon hl. Paulus sagte – und nicht jeder Mensch kann das verstehen. Die Kirche betet: „Herr, unser Gott, im Ärgernis des Kreuzes hast du deine unerforschliche Weisheit kundgetan. Lass uns die verborgene Herrlichkeit des Leidens Christi erkennen, damit wir niemals an deinem Kreuz irre werden, sondern allezeit uns im Kreuze rühmen“. Wir dürfen in das Lied des Mose, des Knechtes Gottes und des Lammes einstimmen, dass im Himmel erklingt:

Groß und wunderbar sind deine Taten,
Herr, Gott und Herrscher über die ganze Schöpfung.
Gerecht und zuverlässig sind deine Wege,
du König der Völker.
Wer wird dich nicht fürchten, Herr,
wer wird deinen Namen nicht preisen?
Denn du allein bist heilig:
Alle Völker kommen und beten dich an;
denn deine gerechten Taten sind offenbar geworden (Offb 15, 3-4).

Niedziela Chrystusa Króla

Fragment Męki Pańskiej według Łukasza (Łk 23, 35-43) jest tematem dzisiejszej Ewangelii. Przedstawienie powyższej sceny proponuje Speculum humanae salvationis z Darmstadt (1360). Speculum (Universitäts- und Landesbibliothek in Darmstadt, Hs. 2505), podobnie jak tzw. Biblia pauperum, należy do typologiczno-dydatktycznej literatury średniowiecza i składało się prawdopodobnie od początku z kombinacji prozy rymowanej z zestawem obrazów. Główną myślą Speculum jak i Biblia pauperum, ich tekstów jak i obrazów, jest idea, znana już zresztą z Ewangelii i pism św. Pawła, że Nowy Testament został zapowiedziany już w Starym Testamencie i jednocześnie wypełnia starotestamentowe zapowiedzi zbawcze. Speculum do tzw. antytypu dołącza trzy typy. Po dwóch stronach z czterema obrazami, gdy księga jest otwarta, następują dwie strony z tekstem po 50 wersów (34 rozdziały). Każda strona ikonograficzna zawiera dwie miniatury. U góry z lewej strony (a) znajduje się obraz z Nowego Testamentu (antytyp), a u dołu tej samej strony jeden (b) i na następnej (c i d) dwa obrazy ze Starego Testamentu, ze świata natury lub legendy o świętych (typy). Rękopis składa się z 71 pergaminowych kart (350 x 200 mm) i jest foliowany (tzn. tylko karty są numerowane) przez współczesną rękę. Kodeks zawiera 68 całostronicowych, obramowanych i przedzielonych poprzecznie miniatur. Tekst jest napisany w języku łacińskim, chociaż znadują się tam okazyjnie banderole w języku niemieckim (dolnoreńskim).

Na fol. 44v przedstawiony został Jezus na krzyżu, a po prawej stronie Maryja i po lewej Jan. Banderole z napisami mulier ecce filus tuus (Kobieto, oto Twój syn – J 19, 26) oraz Iohannes ecce mater tua (Janie, oto matka Twoja – J 19, 27) wychodzą od Jezusa i zdążają ku Maryi i Jana. Po prawej stronie dostrzegamy kolejną banderolę ze słowami: heli, heli lema sabachtani (Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił – Mt 27, 46). Natomiast po drugiej stronie na banderoli słowa: amen dico tibi hodie mecum eris [in paradiso] (Zapewniam Cię: dzisiaj ze Mną będziesz w raju – Łk 23, 43). Młody mężczyzna w tym momencie podaje Ukrzyżowanemu na trzcinie gąbkę nasyconą octem (por. Mt 27, 48). Tablicy z napisem w trzech językach Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum (Jezus Nazareńczyk Król Żydowski), która była umieszczona nad Jego głową, tutaj nie widzimy. Po obu stronach ukrzyżowano razem z Jezusem obu złoczyńców. Tradycja nadała dobremu łotrowi imię Dysmas, a złemu Gesmas. Nad dobrym złoczyńcą przedstawiano anioła, a nad złym diabła, którzy z nich wyciągają dusze. Łukasz uwiecznił to, że stojący ludzie, przełożeni ludu, żołnierze i jeden z łotrów drwili i szydzili z Jezusa, a nawet bluźnili Mu. Tylko ten po prawicy Jezusa ukrzyżowany – tak go zawsze przedstawiała tradycja chrześcijańska – jest innego zdania: „My przecież sprawiedliwie zostaliśmy ukarani. Zasłużyliśmy na to. Ale On nic złego nie zrobił” (Łk 23, 41). I skłania swoją głowę – jak to można zobaczyć na wielu przedstawieniach w sztuce – i mówi: „Jezu, wspomnij o mnie, gdy wejdziesz do swojego królestwa” (Łk 23, 42). Odpowiedź brzmi: „Zapewniam Cię: dzisiaj ze Mną będziesz w raju” (Łk 23, 43). Być może tylko niewielu usłyszało te pełne miłosierdzia słowa Jezusa. Św. Paweł napisał kiedyś Koryntianom co następuje: „Głosimy mądrość Bożą ukrytą w tajemnicy, którą przed wiekami Bóg przeznaczył dla naszej chwały. Nie poznał jej żaden z władców tego świata, gdyby ją bowiem poznali, nie ukrzyżowaliby Pana chwały” (1 Kor 2, 7-8). W ostatnią niedzielę roku liturgicznego słyszymy o mądrości Bożej. Nauka Jezusa i Jego cuda, którymi obdarzył ludzi, spływają do śmierci na Krzyżu. W ludzkim rozumieniu to koniec, to nieudana kariera Mistrza. Jednak ta śmierć to ukryta mądrość Boża – jak już św. Paweł powiedział – i nie każdy człowiek może to zrozumieć. Kościół modli się: „Panie, nasz Boże, w zgorszeniu krzyża objawiłeś swoją niezgłębioną mądrość. Pozwól nam poznać ukrytą chwałę Męki Chrystusa, abyśmy nigdy nie wątpili w Twój krzyż, ale zawsze się nim chlubili”. 
Włączmy się w pieśń Mojżesza, sługi Boga i pieśń Baranka, która rozbrzmiewa w niebie:

„Wielkie i godne podziwu są Twoje dzieła,
Panie, Boże Wszechmocny.
Twoje drogi są sprawiedliwe i niezawodne,
Królu narodów!
Któż się nie zlęknie, Panie,
i nie będzie chwalił Twojego imienia?
Tylko Ty jeden jesteś święty!
Przyjdą wszystkie narody
i oddadzą Ci pokłon,
ponieważ ujawniły się Twoje wyroki” (Ap 15, 3-4).

 
 
Archiv - Archiwum
Counter
web design net-golum