»Ich nähre mit dem,
wovon ich mich selbst ernähre.«

»...inde pasco, unde pascor...«

Augustinus Aurelius, Sermo 339, 4

 
»Karmię was tym,
czym sam żyję.«

BOTSCHAFT FÜR DIE WOCHE - MEDYTACJA TYGODNIA
P. Teodor Puszcz SChr

 
 

x
Christus und die Ehebrecherin (fol. 46v),
Codex Egberti (um 980)
Quelle: Gunther Franz (Hrsg.). Der Egbert Codex. Das Leben Jesu. Darmstadt 2005, S. 140.

5. Fastensonntag

Die Begegnung Jesu mit der Ehebrecherin aus dem Johannes-Evangelium (Joh 8, 1-11), die am 5. Fastensonntag ins Zentrum der Verkündigung rückt, hat festen Platz im ältesten Bilder-Zyklus zum Leben Jesu gefunden. Wir finden sie im Codex Egberti (Ms. 24, Stadtbibliothek Trier), der um 980 vom Erzbischof Egbert von Trier (977-993) im Reichenauer Skriptorium in Auftrag gegeben wurde. Das handschriftliche prachtvolle Perikopenbuch beinhaltet auf 165 Pergamentblättern die Fragmente der Evangelien zu den einzelnen Sonntagen, Hochfesten und Festen des Kirchenjahres. Die Perikopen werden von 60 Miniaturen begleitet, die einen eigenen Stil der Buchmalerei des Klosters am Bodensee aufweisen. Dieser Stil ist in der ganzen ottonischen Buchmalerei erkennbar, so dass man heute von einer Reichenauer Schule sprechen kann. Das Skriptorium des Klosters Reichenau ist berühmt geworden durch die 33 dort entstandenen Bilderhandschriften, die sich heute in verschiedenen Bibliotheken der Welt befinden.
Auf fol. 46v finden wir die Miniatur, die vor der Perikope (Joh 8, 1-11) zum Samstag nach dem 3. Fastensonntag steht. So war es im Mittelalter bis zur Liturgiereform des Vaticanum II. Das Bild zeigt das zweite Schreiben Jesu auf der Erde. Jesus sitzt auf einem Thron, gemäß dem Text (vgl. Joh 8, 2b), und neben ihm steht die Ehebrecherin, die von den Pharisäern und Schriftgelehrten zu ihm herbeigebracht wurde (vgl. Joh 8, 3). Wir sehen rechts im Bild, wie sich die Ankläger davon machen, als sie die Worte Jesu gehört haben. Während die Ältesten nach rechts fliehen, erscheinen links, vom Rahmen überschnitten, zwei Apostel. Die Ehebrecherin, in einer Tunika mit Borten in Rot und Gold, steht mit gelösten Haaren in einem Orantengestus vor einem Gebäude da. Der Miniator hat sich die Freiheit genommen und die Lücke gefüllt, die der Evangelist gelassen hat. Er lässt Christus wirkliche Worte in den Sand schreiben: terra terram accusat (Erde klagt Erde an), die sich in der entsprechenden Szene des Hitta-Codex (fol. 171r, Hs. 1640, Universitäts - und Landesbibliothek Darmstadt) wiederfinden. In der Homilie des hl. Augustinus zum Psalm 2, 10. 12. finden wir ähnliche Worte: terra iudicat terram (Erde richtet die Erde). Kleidung und Haltung der Sünderin lassen auch hier allegorischen Sinn vermuten. Nach dem Ausweis der patristischen Literatur steht die Frau hier als Typos Ecclesiae, jener Kirche, die aus der Sünde zu Christus gekommen ist: figura ecclesiae non iam iustificatae, sed iustificandae (ein Bild der noch nicht gerechtfertigten, aber zu rechtfertigenden Kirche).
Der hl. Augustinus (354-430) hat in seiner Predigt dem Richten der Menschen und auch der Ehebrecherin seine Aufmerksamkeit geschenkt: Lasst uns denn auch jene ansprechen, die nach vordergründigem und volkstümlichem Verständnis die Erde richten. Es richten demnach die Erde die Könige, die Fürsten, die Herrscher, die Richter; jeder entsprechend dem Amt, das er auf Erden erhalten hat, richtet er die Erde. Wenn gesagt wird: Er richtet die Erde, was bedeutet das anderes als: Er richtet die Menschen, die auf der Erde sind? Denn, wenn du unter der Erde nur die Erde im eigentlichen Sinn verstehst, die nämlich, die du niedertrittst, dann sind es die Bauern, zu denen gesagt wird: Die ihr die Erde richtet. Wenn nun aber die Könige die Erde richten, dann hat auch jeder, der unter den Königen steht, von den Königen Macht empfangen, (zu richten). Auch diese sollen also unterrichtet werden: Denn die Erde richtet die Erde. Und diese die Erde richtende Erde muss den fürchten, der im Himmel ist. Denn er (der irdische Richter) richtet seines Gleichen, der Mensch einen Menschen, der Sterbliche einen Sterblichen, der Sünder einen Sünder. Wenn nämlich der Ausspruch des Herrn: "Wer ohne Sünde ist, werfe als erster einen Stein auf sie!" (Joh 8, 7b), in den Mittelpunkt rücken würde, würde dann nicht jeder Erdenrichter ein Erdbeben erleben? (Augustinus Aurelius, Sermo XIII, 4 in: PL 38, Sp. 108-109). Weiter predigte der Bischof von Hippo folgendes: So hat er auch im Fall dieser Ehebrecherin die Frager gefragt und infolge dessen die Richter gerichtet. Ich verbiete nicht, sagt er, dass diejenige gesteinigt wird, die das Gesetz zu steinigen befiehlt. Aber ich frage: Von wem? Ich widersetze mich nicht, doch ich suche einen Vollstrecker des Gesetzes. So hört mein Schlusswort: Ihr wollt nach dem Gesetz (die Frau) steinigen? "Wer ohne Sünde ist, werfe als erster einen Stein auf sie". Als er ihre Worte hörte, schrieb er mit dem Finger auf die Erde, um die Erde zu unterweisen. Als er aber den Pharisäern das sagte, erhob er selbst seine Augen und er schaute die Erde an und ließ sie erbeben. Dann, als er das gesagt hatte, begann er wieder auf die Erde zu schreiben. Jene aber gingen betroffen und erschrocken von dannen, einer nach dem anderen. O was für ein Erdbeben, bei dem die Erde so erschüttert worden ist, dass sie sich sogar von der Stelle bewegt hat! (Sermo XIII, 4-5).

Jesus, du verurteilst keinen.
Jesus, du bist der Richter.
Jesus, bewahre uns vom Urteil über andere.

5 Niedziela Wielkiego Postu

Spotkanie Jezusa z jawnogrzesznicą z Ewangelii Janowej (J 8, 1-11), które w 5 Niedzielę Wielkiego Postu staje w centrum przepowiadania, ma swoje stałe miejsce w najstarszym cyklu obrazów do życia Jezusa. Znajdujemy je w Codex Egberti (Ms. 24, Stadtbibliothek Trier), zamówionym ok. 980 przez arcybiskupa Egberta z Trier (977-993) w scriptorium klasztoru w Reichenau. Ten okazały rękopiśmienny ewangelistarz zawiera na 165 kartach pergaminowych fragmenty Ewangelii na poszczególne niedziele, uroczystości i święta roku liturgicznego. Perykopom towarzyszy 60 miniatur, które wykazują własny styl malarstwa książkowego klasztoru na jeziorem Bodeńskim. Ten styl da się rozpoznać w całym malastwie ottońskim, tak że dziś można mówić o "szkole z Reichenau" (Reichenauer Schule). Skryptorium klasztoru w Reichenau stało się sławne poprzez powstałe tam ilustrowane kodeksy, znajdujące się do dziś w różnych bibliotekach na świecie.
Na fol. 46v znajduje się miniatura, która poprzedza perykopę (J 8, 1-11) na sobotę po 3 Niedzieli Wielkiego Postu. Tak było w średniowieczu aż do reformy liturgicznej Vaticanum II. Obraz ten pokazuje drugie pisanie Jezusa na ziemi. Siedzi On na tronie, zgodnie z tekstem (por. J 8, 2b), a obok Niego stoi grzeszna kobieta, przyprowadzona przez faryzeuszy i nauczycieli Pisma (por. J 8, 3). Po prawej stronie obrazu widzimy uciekających, po usłyszeniu słów Jezusa, oskarżycieli. Podczas, gdy starsi uciekają, z lewej pojawiają się dwaj Apostołowie, obcięci przez ramę. Cudzołożnica stoi przed budynkiem w geście orantki, w tunice z czerwono-złotymi obszywkami i z rozluźnionymi włosami. Miniaturzysta skorzystał z wolności i wypełnił lukę, którą pozostawił Ewangelista. Pozwala on Jezusowi napisać na piasku prawdziwe słowa: terra terram accusat (ziemia oskarża ziemię), pojawiające się w odpowiedniej scenie w Hitta-Codex (fol. 171r, Hs. 1640, Universitäts - und Landesbibliothek Darmstadt). W homilii św. Augustyna do Psalmu 2, 10, 12 znajdujemy podobne słowa: terra iudicat terram (ziemia sądzi ziemię). Ubranie i postawa grzesznicy pozwalają przypuszczać sens alegoryczny. Na podstawie literatury patrystycznej ta kobieta jest typos ecclesiae, tego Kościoła, który z grzechu wyszedł do Chrystusa: figura ecclesiae non iam iustificatae, sed iustificandae (obraz Kościoła jeszcze nie usprawiedliwionego, ale dopiero mającego być usprawiedliwionym).
Św. Augustyn (354-430) w swojej homilii poświęcił uwagę ludzkiemu sądzeniu i cudzołożnicy: Zwróćmy się również do tych, którzy według pierwszoplanowego i ludowego rozumienia sądzą ziemię. Dlatego sądzą ziemię królowie, książęta, władcy i sędziowie; każdy odpowiednio do swojego urzędu, który otrzymał tutaj na ziemi, sądzi ziemię. Gdy się mówi, że on sądzi ziemię, to nie oznacza to nic innego jak to, że sądzi on ludzi, którzy żyją na ziemi. Gdy pod pojęciem ziemi rozumiesz tylko ziemię w dosłownym znaczeniu, tę którą depczesz, to chodzi o rolników, do których się mówi, że sądzą ziemię. Jeśli królowie sądzą ziemię, to każdy kto jest pod władzą króla, od niego otrzymał władzę sądzenia. Także oni powinni być pouczeni, że ziemia sądzi ziemię. Ta sądząca ziemię ziemia musi się obawiać Tego, który jest w niebie. Gdyż ten ziemski sędzia, sądzi sobie równych, człowiek człowieka, śmiertelny śmiertelnika, grzesznik grzesznika. Gdyby wypowiedź Pana: "Ten z was, który jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci w nią kamieniem" (J 8, 7b), przesunięto do centrum, to czy każdy ziemski sędzia nie odczułby trzęsienie ziemi? (Augustinus Aurelius, Sermo XIII, 4 w: PL 38, Sp. 108-109). Dalej powiedział Biskup z Hippony, co następuje: Także w przypadku cudzołożnicy pytał On pytających i w następstwie tego osądził sędziów. Nie zabraniam, mówi On, aby ta była ukamienowana zgodnie z Prawem. Ale pytam: Przez kogo? Nie sprzeciwiam się, ale szukam wykonawcy Prawa. Słuchajcie mego ostatniego słowa: Chcecie według Prawa ukamienować tę kobietę? "Ten z was, który jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci w nią kamieniem". Gdy usłyszał ich słowa, to zaczął pisać palcem na ziemi, aby pouczyć ziemię. A gdy powiedział to faryzeuszom, to podniósł oczy i spojrzał na ziemię i pozwolił jej się zatrząść. A gdy to powiedział, to znów zaczął pisać na ziemi. Ci odeszli zawstydzeni i przerażeni, jeden po drugim. O jakież trzęsienie ziemi, podczas którego ziemia została tak potrząśnięta, że się ruszyła z miejsca! (Sermo XIII, 4-5).

Jezu, Ty nie osądzasz nikogo.
Jezu, Ty jesteś Sędzią.
Jezu, zachowaj nas od sądów nad innymi.

 
 
Archiv - Archiwum
Counter
web design net-golum