»Ich nähre mit dem,
wovon ich mich selbst ernähre.«

»...inde pasco, unde pascor...«

Augustinus Aurelius, Sermo 339, 4

 
»Karmię was tym,
czym sam żyję.«

BOTSCHAFT FÜR DIE WOCHE - MEDYTACJA TYGODNIA
P. Teodor Puszcz SChr

 
 


Selig die Trauernden! Wehe den Genusssüchtigen! (S. 147),
Devotionale pulcherrimum (1472),
Codex Einsidlensis 285 (St. Gallen).
Quelle: P. Ochsenbein (Hrsg.). Beten mit Bild und Wort. Zollikon-Zürich 1996, S. 75.

6. Sonntag im Jahreskreis

Am 6. Sonntag im Jahreskreis wird aus dem Lukas-Evangelium der Abschnitt über die Seligpreisungen vorgelesen (Lk 6, 17. 20-26). Die sog. Feldrede (Lk 6, 20-49) beim Lukas wird von der Festestellung eingeleitet, dass Jesus mit seinen Jüngern den Berg hinabgestiegen ist und in der Ebene blieb (vgl. Lk 6, 17). Dann hat er seine Lehre angefangen und viele Menschen scharten sich um ihn. Im Matthäus-Evangelium hat die wichtige Predigt auf einem Berg stattgefunden und wurde wiederum von der Anmerkung eingeleitet, dass der Meister auf einen Berg aufstieg und sich setzte, um zu den vielen Menschen und natürlich zu seinen Jüngern zu sprechen (vgl. Mt 5, 1-2). Diese Rede Jesu wurde als Bergpredigt (Mt 5, 1- 7, 29) bezeichnet und ist wesentlich länger als die Predigt in Lukasversion. Im Gebetbuch für Ulrich Rösch (1463-1491), den Abt von St. Gallen, befinden sich acht ganzseitige Miniaturen, die die Seligpreisungen darstellen. Das Devotionale pulcherrimum (Cod. Einsidlensis 285) wurde im Jahre 1472 für den Abt Ulrich geschaffen und befindet sich heute in der Klosterbibliothek in St. Gallen. Die Pergamenthandschrift (16 x 11, 5 cm) umfasst 114 Blätter, auf denen sich 72 Miniaturen und 69 lateinische Gebete sowie Texte befinden. In der Zusammensetzung der unterschiedlichen Teile ist das Gebetbuch für diese Zeit recht ungewöhnlich. Es besteht aus vier Teilen. Die Anzahl der Bilder zum Alten Testament beträgt nur 10, im Unterschied zu den Abbildungen zum Neuen Testament, die auf 60 aufsteigen. Die zweiteiligen Miniaturen zu den Seligpreisungen mit begleitenden Gebeten wurden in den Leben-Jesu-Bilderzyklus (S. 142-157) eingebaut. Das gemeinsame an den Bildern ist die immer wieder aus der Wolke herausragende Hand Gottes, die leeren Schriftbände und der als Ungeheuer oder Schlange auftauchender Teufel. Die dritte Miniatur aus der Reihe (S. 147) stellt die dritte Seligpreisung aus dem Lukas-Evangelium (vgl. Lk 6, 21b) dar, der der dritte Weheruf (vgl. Lk 6, 25b) gegenübersteht. Matthäus dagegen hat von den Trauenden, die getröstet werden, schon an zweiter Stelle gesprochen (vgl. Mt 5, 4). Im oberen Teil der Miniatur sehen wir zwei Männer, einen jüngeren im langen roten Gewand und einen älteren in kurzer Kleidung, die sich eine Hand vor lauter Trauer an den Kopf halten. Vielleicht sind das der Sohn und der Vater. Die aus der Wolke in der Mitte des Bildes herausragende Hand symbolisiert das Wort Gottes, das den beiden Trost bringt. Im unteren Teil der Miniatur werden zwei junge Männer dargestellt, die eine mittelalterliche Kleidung tragen: die Spitzschuhen, enge Hosen oder Strumpfhosen, kurze, prächtige Obergewänder und eine Mütze. Der Mann links im Bild ist eindeutig als Falkner zu erkennen. Ein Falkner oder Beizjäger (Beizjagd - "edle" Jagdform) betreibt die Jagd mit Greifvögeln wie Falken, Sperbern, Habichten, Adlern auf Federwild (z.B. Rebhuhn) und kleines Haarwild (z.B. Kaninchen, Hasen). Die Beizjagd ist eine der ältesten Jagdform der Menschheit. Sie entstand vermutlich vor etwa 3.500 Jahren in Zentral- und Mittelasien. Sie wurde in einem Gebiet, das von der heutigen Türkei bis nach China reicht, intensiv gepflegt. Die Beizjagd war in Europa schon lange vor den Kreuzzügen bekannt, jedoch wurden die Techniken durch Erfahrungsaustausch mit arabischen Falknern noch verfeinert. In Europa war die Jagd mit Vögeln ein Privileg des Adels, während die Jagd mit Hunden und Frettchen als Brauch des gemeinen Mannes galt. Die europäische Literatur zu diesem Thema beginnt mit dem Falkenbuch des Kaisers Friedrich II., das der Kaiser für seinen Sohn Manfred verfasste.
Schon auf ersten Blick merken wir die Unterschiede der Seligpreisungen bei Matthäus und Lukas. Matthäus hat acht Seligpreisungen (Mt 5, 3-10) vorgestellt und noch die Aussicht des Lohnes (vgl. Mt 5, 12) zugefügt. Lukas-Version der Seligpreisungen ist nur auf vier (Lk 6, 20-22) reduziert, denen vier Weherufe (Lk 6, 24-26) nachfolgen, und um die Aussage vom Lohn (Lk 6, 23) ergänzt. An dieser Stelle fängt die Sammlung der Anweisungen Jesu an seine Jünger an. Die Worte Jesu mussten Erstaunen erwecken. Sie sollen aber den Menschen klar machen, dass ohne die Gnade Gottes die Worte Jesu nicht zu verstehen und zu erfüllen sind. Erst in Verbindung mit ihm entdecken wir den Sinn der Armut, der Not, der Trauer, der Ablehnung, der Demütigung, der Beleidigung, aber auch, dass die schwierigen Erfahrungen die Hoffnung bringen und zur Freiheit führen. Jeder Mensch steht vor der Wahl; entweder wird er sich selbst das Glück sichern, oder schenkt er Jesus den Glauben und lässt sich von ihm zu dem Glück führen, das nie vergeht. Robert Knopp legt die nachfolgenden Worte in den Mund der Weisheit, die bei Gott war, als er die Welt erschaffen hat:

Macht euch nichts daraus, wenn ihr arm und hungrig seid;
denn ihr seid wahrhaft gesegnet, euch wird das Königreich Gottes gehören,
wo ihr Ruhe finden werdet.
Wenn ihr weinen müsst, weil ihr verachtet werdet,
denkt daran, dass ich dasselbe erlitt;
mit mir werdet ihr lachen und vor Freude springen
in einem Reich, das Gott für uns bereitet hat!
(Robert L. Knopp. Das Evangelium beten. Unser mitleidender Erlöser. Das Lukas-Evangelium. Paderborn 2000, S. 67).

6 Niedziela Zwykła

W 6 Niedzielę Zwykłą czyta się wyjątek z Ewangelii Łukaszowej o błogosławieństwach (Łk 6, 17. 20-26). Tak zwana "mowa na równinie" (Łk 6, 20-49) u św. Łukasza, poprzedzona jest stwierdzeniem, że Jezus ze swoimi uczniami zszedł z góry i zatrzymał się na równinie (por. Łk 6, 17). Potem rozpoczął swoją naukę i mnóstwo ludzi zgromadziło się wokół Niego. W Ewangelii św. Mateusza ta bardzo ważna homilia odbyła się na górze i została również wprowadzona uwagą, że Mistrz wyszedł na górę i usiadł, aby do tłumów i oczywiście do swoich uczniów przemawiać (por. Mt 5, 1-2). Ta mowa Jezusa została nazwana "kazaniem na górze" (Mt 5, 1-7, 29) i jest o wiele dłuższa niż w wersji Łukasza. W modlitewniku dla Ulricha
Rösch (1463-1491), opata z St. Gallen, znajduje się osiem całostronicowych miniartur, przedstawiających błogosławieństwa. Devotionale pulcherrimum (Cod. Einsidlensis 285) zostało wykonane w roku 1472 dla opata Ulricha i znajduje się obecnie w bibliotece klasztornej w St. Gallen. Ten rękopis pergaminowy (16 x 11, 5 cm) zawiera 114 kart, na których znajdują się 72 miniatury i 69 łacińskich modlitw oraz tekstów. Pod względem układu różnych tekstów ten modlitewnik jest jak na swoje czasy nietypowy. Składa się on z czterech części. Liczba obrazów do Starego Testamentu wynosi tylko 10, w odróżnieniu od przedstawień z Nowego Testamentu, które sięgają 60 obrazów. Dwuczęściowe miniatury do błogosławieństw wraz z towarzyszącymi modlitwami zostały wkomponowane w cykl obrazów z życia Jezusa (s. 142-157). Wspólną cechą tych obrazów jest ciągle wychodząca z chmury ręka Boga, puste banderole i pojawiający się jako potwór lub żmija diabeł. Trzecia miniatura z tej serii (s. 147) przedstawia trzecie błogosławieństwo z Ewangelii Łukaszowej (por. Łk 6, 21b), któremu przeciwstawione zostało trzecie biada (por. Łk 6, 25b). Mateusz z kolei mówi o smutnych, którzy będą pocieszeni, już na drugim miejscu (por. Mt 5, 4). W górnej części miniatury widzimy dwóch mężczyzn, młodego w długiej czerwonej sukni oraz starszego w krótkim stroju, trzymających ręce na głowie ze smutku. Być może jest to syn i ojciec. Ręka wychylająca się z chmury w środku obrazu jest symbolem słowa Bożego, przynoszącego obydwu pociechę. W dolnej części miniatury zostali przedstawieni dwaj młodzi mężczyźni w średniowiecznym stroju: szpiczaste buty, obcisłe spodnie lub rajstopy, krótkie, bogate stroje oraz czapka. Mężczyzna z lewej strony obrazu jest sokolnikiem. Sokolnik (polowanie z sokołem to "szlachetna" forma polowania) uprawia polowanie z drapieżnymi ptakami, jak sokoły, krogulce, jastrzębie, orły na ptactwo łowne np. kuropatwy i małe zwierzęta futerkowate np. króliki i zające. Polowanie z sokołami jest najstarszą formą polowania. Powstała ona prawdopodobnie ok. 3500 lat temu w centralnej i środkowej Azji. Pielęgnowano ją w regionie, odpowiadającym dzisiaj obszarowi od Turcji do Chin. Polowanie z sokołami było znane w Europie jeszcze przed krucjatami, jednak w drodze wymiany doświadczeń z sokolnikami arabskimi doskonalono techniki. W Europie polowanie z ptakami było przywilejem szlachty, podczas gdy polowanie z psami i fretkami było zwaczajem zwykłego człowieka. Literatura europejska na ten temat rozpoczyna się pozycją cesarza Fryderyka II De arte venandi cum avibus dla syna Manfreda.
Już na pierwszy rzut oka dostrzegamy różnice błogosławieństw u Mateusza i Łukasza. Mateusz przedstawił osiem błogosławieństw (Mt 5, 3-10) i dodał nadzieję na nagrodę (por. Mt 5, 12). Wersja błogosławieństw u Łukasza jest zredukowana do czterech (Łk 6, 20-22), po których następują cztery biada (Łk 6, 24-26), uzupełnione wypowiedzią o nagrodzie (Łk 6, 23). W tym miejscu rozpoczyna się zbiór nauk Jezusa do Jego uczniów. Słowa Jezusa musiały budzić zdziwienie. Mają one uzmysłowić ludziom, że bez łaski Bożej nie można zrozumieć Jego słów, ani ich wypełnić. Dopiero w łączności z Nim odkrywamy sens ubóstwa, niedostatku, smutku, odrzucenia, upokorzenia, zniewagi, a także tego, że te trudne doświadczenia niosą nadzieję i prowadzą do wolności. Każdy człowiek staje przed wyborem: albo sam będzie sobie zabezpieczał szczęście, albo uwierzy Jezusowi i pozwoli, aby prowadził go ku szczęściu, które nigdy nie przemija. Robert Knopp kładzie następujące słowa w usta Mądrości, która była przy Bogu podczas tworzenia świata:

Nie róbcie sobie nic z tego, że jesteście biedni i głodni,
bo jesteście naprawdę błogosławieni;
do was będzie należeć Królestwo niebieskie,
w którym znajdziecie pokój.
Gdy musicie płakać z powodu wzgardy,
pomyślcie o tym, że Ja to samo wycierpiałem;
ze Mną będziecie się śmiać i skakać z radości w królestwie,
przygotowanym dla nas przez Boga!
(Robert L. Knopp. Das Evangelium beten. Unser mitleidender Erlöser. Das Lukas-Evangelium. Paderborn 2000, s. 67).

 
 
Archiv - Archiwum
Counter
web design net-golum