»Ich nähre mit dem,
wovon ich mich selbst ernähre.«

»...inde pasco, unde pascor...«

Augustinus Aurelius, Sermo 339, 4

 
»Karmię was tym,
czym sam żyję.«

BOTSCHAFT FÜR DIE WOCHE - MEDYTACJA TYGODNIA
P. Teodor Puszcz SChr

 
 


Gespräch der Pharisäer mit Jesus

Miniatur aus Devotionale pulcherrimum (Cod. Einsidlensis 285) von Abt Ulrich Rösch
30. Sonntag im Jahreskreis

Am heutigen Sonntag hören wir vom Gespräch der Pharisäer mit Jesus (Mt 22, 34-40). Ein Gesetzeslehrer fragte ihn: Meister, welches Gebot im Gesetz ist das wichtigste? (Mt 22, 36) Auch Markus berichtet in seinem Evangelium davon (Mk 12, 28-34). Die Israeliten kannten die Zehn Gebote (hebr. Asereth haDib´roth), die Gott Jahwe Mose auf dem Berg Sinai auf den Steintafeln gegeben hat. Gerade diese Szene wurde von einem mittelalterlichen Miniator in ein Bild gefasst und in einem Gebetbuch Devotionale pulcherrimum für Abt Ulrich Rösch von St. Gallen (Cod. Einsidlensis 285) zusammen mit einem Gebet in eine Reihe von Miniaturen zum Leben Jesu eingebaut.

Wir sehen Mose, der von Gott die Gesetzestafeln empfängt. Gott Jahwe ist, als bärtiger Mann, auf einem Felsenberg von einer Wolke umgeben und Mose steht barfuss unten auf dem Boden, ebenso mit einem Bart dargestellt. Rechts im Bild ist ein Berg mit einem grünen Baum zu sehen. Vielleicht ist das so zu deuten: wer die Gebote halten wird, wird leben. Auffallend ist, dass Mose mit Hörnern abgebildet ist. Wie kommt Mose zu zwei Hörnern? Günter Lange geht in seinem Buch der Frage nach (Bilder zum Glauben. Christliche Kunst sehen und verstehen. München 2002, S. 46-48). Der gehörnte Mose beruht auf einem Missverständnis des hebräischen Urtextes durch die lateinische Bibelübersetzung des Hieronymus (4. Jh.). Als Mose vom Berg Sinai mit den zwei Tafeln in den Händen herabstieg, wusste er nicht, dass "die Haut seines Antlitzes strahlte" oder "glänzte", sodass die Israeliten sich fürchteten, ihm nahe zu kommen. Das hebräische Wort für strahlen (qaran) und das Wort Horn (qeren) haben denselben Stamm. Im Griechischen Horn keras und lat. cornu sind verwandt. Der Autor schreibt: "Hieronymus hat intuitiv oder wahrscheinlich sogar bewusst den Gottesglanz auf dem Gesicht des Mose mit facies cornuta übersetzt und dies dementsprechend symbolisch verstanden". Im Heiligkeitsglanz Gottes auf Moses Gesicht kommt seine einzigartige Gottesnähe zum Ausdruck. Es wäre im Text also eigentlich das gemeint, was später mit dem goldenen Heiligenschein (Nimbus, Gloriole, Aureole, Mandorla) in der christlichen Kunst ausgedrückt wird. Weiter sagt Lange dazu: "Auffällig ist, dass die Vulgata schon Hunderte von Jahren in Gebrauch war, bevor, zuerst in England im 12. Jh., ein gehörnter Mose in der Bildkunst auftaucht und sich dann durchsetzt. Bis dahin hatte man also offensichtlich cornuta facies nicht wörtlich, sondern metaphorisch verstanden, nämlich als symbolischen Ausdruck für den überirdischen Machtglanz, den Mose von der Begegnung mit Gott davontrug".
Rabbiner Ezriel Tauber erklärt in seinem Buch "So wie im Himmel, so auf der Erde", dass die Thora (die fünf Bücher Mose) eine Lehrerin ist. Im ersten Buch Genesis, der Thora der Väter, der Mensch lernt das "respektvolle Benehmen" (hebr. Derech Erez). Wenn er die Erzählungen dieses Buches liest, dann lernt er Selbstrespekt, den Respekt vor anderen Menschen und den Respekt vor der Welt. Im zweiten Buch Exodus, der Thora von Moses, sind die 613 Gesetze enthalten. Aus diesem Buch lernt der Mensch in Harmonie mit dem Willen Gottes zu leben. Die Rabbiner haben die Zahl der 613 Gesetze in große und kleine aufgeteilt. Ob die zahlreichen Gebote und Gesetzesvorschriften alle gleich wichtig seien, war im rabbinischen Judentum eine strittige Frage.
Für Jesus ist das doppelte Liebesgebot der Inbegriff des ganzen Gesetzes, das eine Hauptgebot, an dem alle andren Gesetze hängen. Als der "wahre Mose", wie ihn das zu unserem Bild gehörendes Gebet nennt, bestätigt er nur das, was in der Schrift schon steht. Als Antwort auf die Frage, zitiert er das Gebot der Gottesliebe (Dtn 6, 5) und das Gebot der Nächstenliebe (Lev 19, 18). Origenes (185-253/254) sagt in einer Homilie zum Lukasevangelium: Obwohl es im Gesetz viele Gebote gibt, hat unser Heiland im Evangelium nur zwei aufgestellt; sie fassen die übrigen zusammen und führen die, die sie befolgen, zum ewigen Leben (In Lucam homiliae, Homilie 34, 1).

Mein Herr, dein Gesetz ist die Liebe.
Du hast gesagt: wer liebt, hat schon das Gesetz erfüllt.

30 Niedziela Zwykła

Dzisiejszej niedzieli słyszymy o rozmowie faryzeuszów z Jezusem (Mt 22, 34-40). Uczony w Prawie pytał Go: Nauczycielu, które przykazanie w Prawie jest największe? (Mt 22, 36) Także Marek pisze o tym w swojej ewangelii (Mk 12, 28-34). Izarelici znali dziesięć przykazań (hebr. Asereth haDib´roth), które Bóg Jahwe na Górze Synaj dał Mojżeszowi na kamiennych tablicach. Akurat ta scena została uchwycona przez średniowiecznego miniatora i razem z odpowiednią modlitwą wbudowana w serię miniatur z życia Jezusa w modlitewniku Devotionale pulcherrimum (Cod. Einsidlensis 285), sporządzonego dla opata z St. Gallen, Ulricha Rösch.

Na obrazie widzimy Mojżesza, otrzymującego od Boga tablice z przykazaniami. Bóg Jahwe jest tutaj przedstawiony na skalistej górze, jako mężczyzna z brodą, otoczony chmurą, a również brodaty Mojżesz stoi boso na ziemi. W prawym rogu obrazu spostrzegamy górę, a na niej zielone drzewo. Być może trzeba to następująco tłumaczyć: kto będzie zachowywał przykazania, żyć będzie. Rzuca się w oczy to, że Mojżesz został namalowany z rogami. Skąd te dwa rogi u Mojżesza? Günter Lange w swojej książce odpowiada na to pytanie (Bilder zum Glauben. Christliche Kunst sehen und verstehen. München 2002, s. 46-48). Przedstawianie Mojżesza z rogami powstało na skutek złego tłumaczenia oryginalnego tekstu hebrajskiego na łaciński język w biblii Hieronima (IV w.). Kiedy Mojżesz z dwoma tablicami w rękach schodził z Góry Synaj, nie wiedział, że "skóra jego twarzy promieniowała" lub "lśniła", tak że Izraelici bali się do niego zbliżyć. Hebrajskie słowo "promieniować" (qaran) i słowo "róg" (qeren) pochodzą od tego samego rdzenia. Róg w j. greckim kreas i w łacińskim cornu są spokrewnione. Autor pisze, że "Hieronim intuicyjnie, a nawet świadomie przetłumaczył blask Boży na twarzy Mojżesza przez facies cornuta i rozumiał to symbolicznie". W blasku świętości na twarzy Mojżesza wyraża się w niepowtarzalny sposób jego bliskość z Bogiem. W tekście chodzi w zasadzie o to, co później w sztuce chrześcijańskiej wyrażano poprzez złotą obwódkę wokół głowy (nimbus, gloriola, aureola, mandorla). Lange wyjaśnia dalej co następuje: "Rzucającym się w oczy faktem jest, że Vulgata była już w użyciu przez długie stulecia, zanim w sztuce poraz pierwszy w Anglii w XII wieku pojawił się Mojżesz z rogami i się przyjął. Do tego momentu facies cornuta rozumiano nie dosłownie, ale metaforycznie, jako symboliczny wyraz ponadziemskiej mocy, którą Mojżesz wyniósł ze spotkania z Bogiem".
Rabbi Ezriel Tauber wyjaśnia w swojej książce "Jako w niebie, tak i na ziemi", że Tora (pięć ksiąg mojżeszowych) jest nauczycielką. Na pierwszej Księdze Rodzaju, Torze Praojców, człowiek uczy się "pełnego respektu zachowania" (hebr. Derech Erez). Gdy czyta on opowiadania tej księgi, to uczy się respektu wobec siebie, wobec innych ludzi i wobec świata. W drugiej Księdze Wyjścia, Torze Mojżesza, jest zawartych 613 praw. Na tej księdze człowiek uczy się życia w harmonii z wolą Bożą. Rabini dzielili liczbę 613 praw na prawa duże i małe. Czy wszystkie nakazy i zakazy były jednakowo ważne, było wśród rabinów powodem wielu sprzeczności.
Dla Jezusa podwójne przykazanie miłości jest uosobieniem całego prawa, zasadniczym prawem, na którym opierają się wszystkie inne. Jako "prawdziwy Mojżesz", jak Go nazywa modlitwa przyporządkowana naszej miniaturze, potwierdza On tylko to, co jest już napisane w Piśmie. W odpowiedzi na pytanie cytuje On prawo miłości Boga (Pwt 6, 5) i prawo miłości bliźniego (Kpł 19, 18). W homilii do ewangelii św. Łukasza Orygenes (185-253/254) mówi że, chociaż w Prawie jest wiele przykazań, to nasz Zbawiciel w Ewangelii postawił tylko dwa; one łączą w sobie wszystkie pozostałe i prowadzą tych, którzy je zachowują, do życia wiecznego (In Lucam homiliae, homilia 34, 1).

Mój Panie, Twoim Prawem jest miłość.
Ty sam powiedziałeś: kto miłuje, już wypełnił prawo.

 
 
Archiv - Archiwum
Counter
web design net-golum